(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 061

॥ శ్రీః ॥
3.61. అధ్యాయః 061
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
నలమన్వేషయంత్యా దమయంత్యా వనమధ్యే హస్త్యశ్వరథసంకులజనసార్థదర్శనం ॥ 1 ॥
తథా సార్తనాథేన సంభావణం ॥ 2 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

బృహదశ్వ ఉవాచ। 3-61-0x(1934)(18151)
సా నిహత్య మృగవ్యాధం ప్రతస్థే కమలేక్షణా।
వనం ప్రతిభయం శూన్యం ఝిల్లికాగణనాదితం ॥ 3-61-1(18152)
సింహద్వీపిరురువ్యాఘ్రవరాహర్క్షగణైర్యుతం।
నానాపక్షిగణాకీర్ణాం ంలేచ్ఛతస్కరసేవితం ॥ 3-61-2(18153)
సాలవేణుధవాశ్వత్థతిందుకేంగుదికింశుకైః।
అర్జునారిష్టసంఛన్నం స్యందనైశ్చ సశాల్మలైః ॥ 3-61-3(18154)
జంబ్వాంరలోధ్రఖదిరశాకవేత్రసమాకులం।
పద్మకామలకప్లక్షకదంబోదుంబరావృతం ॥ 3-61-4(18155)
బదరీబిల్వసంఛన్నం న్యగ్రోధైశ్చ సమాకులం।
ప్రియాలతాలఖర్జూరహరీతకిబిభీతకైః ॥ 3-61-5(18156)
నానాధాతుశతైర్నద్ధాన్వివిధానపి చాచలాన్।
నికుంజాన్పక్షిసంఘుష్టాందరీశ్చాద్భుతదర్శనాః ॥ 3-61-6(18157)
నదీ సరాంసి వాపీశ్చ వివిధాంశ్చరతో ద్విజాన్।
సా బహూన్భీమరూపాంశ్చ పిశాచోరగరాక్షసాన్ ॥ 3-61-7(18158)
పల్వలాని తటాకాని గిరికూటాని సర్వశః।
సరిత్సరాంసి చ తదా దదర్శాద్భుతదర్శనాం ॥ 3-61-8(18159)
యూథశో దదృశే చాత్ర విదర్భాధిపనందినీ।
మహిషాన్వరాహాన్గోమాయూనృక్షవానరపన్నగాన్ ॥ 3-61-9(18160)
తేజసా యశసా లక్ష్ంయా స్థిత్యా చ పరయా యుతా।
వైర్దభీ విచచారైకా నలమన్వేషతీ తదా ॥ 3-61-10(18161)
నాబిభ్యత్సా నృపసుతా భైమీ తత్రాథ కస్యచిత్।
దారుణామటవీం ప్రాప్య భర్తృవ్యసనకర్శితా ॥ 3-61-11(18162)
విదర్భతనయా రాజన్విలలాప సుదుఃఖితా।
భర్తృశోకపరీతాంగీ శిలాతలమథాశ్రితా ॥ 3-61-12(18163)
దమయంత్యువాచ। 3-61-13x(1935)
సిహ్యోరస్క మహాబాహో నిషధానాం జనాధిప।
క్వను రాజన్గతోసి త్వం త్యక్త్వా మాం విజనే వనే ॥ 3-61-13(18164)
అశ్వమేధాదిభిర్వీర క్రతుభిశ్చాప్తదక్షిణైః।
కథమిష్ట్వా నరవ్యాఘ్ర మయి మిథ్యా ప్రవర్తసే ॥ 3-61-14(18165)
యత్త్వయోక్తం నరశ్రేష్ఠ మత్సమక్షం మహాద్యుతే।
కర్తుమర్హసి కల్యాణ తదృతం పార్థివర్షభ ॥ 3-61-15(18166)
యచ్చోక్తం విహగైర్హంసైః సమీపే తవ భూమిప।
మత్సకాశే చ తైరుక్తం తదవేక్షితుమర్హసి ॥ 3-61-16(18167)
చత్వార ఏకతో వేదాః సాంగోపాంగాః సవిస్తరాః।
స్వధీతా మనుజవ్యాఘ్ర సత్యమేకం కిలైకతః ॥ 3-61-17(18168)
తస్మాదర్హసి శత్రుఘ్న సత్యం కర్తుం నరేశ్వర।
ఉక్తవానసి యద్వీర మత్సకాశే పురా వచః ॥ 3-61-18(18169)
హా వీర ననునామాహమిష్టా కిల తవానఘ।
అస్యామటవ్యాం ఘోరాయాం కిం మాం న ప్రతిభాషసే ॥ 3-61-19(18170)
భర్త్సయత్యేష మాం రౌద్రో వ్యాత్తాస్యో దారుణాకృతిః।
అరణ్యరాట్ క్షుధావిష్టః కిం మాం న త్రాతుమర్హసి ॥ 3-61-20(18171)
న మే త్వదన్యా కాచిద్ధి ప్రియాఽస్తీత్యబ్రవీస్తదా।
తామృతాం కురు కల్యాణ పురోక్తాం భారతీం నృప ॥ 3-61-21(18172)
ఉన్మత్తాం విలపంతీం మాం భార్యామిష్టాం నరాధిప।
ఈప్సితామీప్సితోసి త్వం కిం మాం న ప్రతిభాషసే ॥ 3-61-22(18173)
కృశాం దీనాం వివర్ణాం చ మలినాం వసుధాధిప।
వస్త్రార్ధప్రావృతామేకాం విలపంతీమనాథవత్ ॥ 3-61-23(18174)
యూథభ్రష్టామివైకాం మాం హరిణీం పృథులోచన।
న మానయసి మామార్య రుదంతీమరికర్శన ॥ 3-61-24(18175)
మహారాజ మహారణ్యే మామిహైకాకినీం సతీం।
ఆభాషమాణాం స్వాం పత్నీం కిం మాం న ప్రతిభాషసే ॥ 3-61-25(18176)
కులశీలోపసంపన్నాం చారుసర్వాంగశోభనాం।
`అనువ్రతాం మహారాజ కిం మాం న ప్రతిభాషసే ॥' 3-61-26(18177)
నాద్యత్వాం ప్రతిపశ్యామి గిరావస్మిన్నరోత్తమ।
వనే చాస్మిన్మహాధోరే సింహవ్యాఘ్రనిషేవితే ॥ 3-61-27(18178)
శయానముపవిష్టం వా స్థితం వా నిషధాధిప।
ప్రస్థితం వా నరశ్రేష్ఠ మమ శోకనిబర్హణ ॥ 3-61-28(18179)
కం ను పృచ్ఛామి దుఃఖార్తా త్వదర్థే శోకకర్శితా।
కచ్చిద్దృష్టస్త్వయాఽరణ్యే సంగత్యేతి నలో నృపః ॥ 3-61-29(18180)
కో ను మే కథయేదద్య వనేఽస్మిన్విష్ఠితం నృపం।
అభిరూపం మహాత్మానం పరవ్యూహవినాశనం ॥ 3-61-30(18181)
యమన్వేపసి రాజానం నలం పద్మనిభేక్షణం।
అయంస ఇతి కస్యాద్య శ్రోష్యామి మధురాం గిరం ॥ 3-61-31(18182)
అరణ్యరాడయం శ్రీమాంశ్చతుర్దంష్ట్రో మహాహనుః।
శార్దూలోఽభిముఖోఽభ్యేతి పృచ్ఛాంయేనమశంకితా ॥ 3-61-32(18183)
భవాన్మృగాణామధిపస్త్వమస్మిన్కాననే ప్రభుః।
విదర్భరాజతనయాం దమయంతీతి విద్ధి మాం ॥ 3-61-33(18184)
నిషధాధిపతేర్భార్యాం నలస్యామిత్రఘాతినః।
పతిమన్వేషతీమేకాం కృపణాం శోకకర్శితాం ॥ 3-61-34(18185)
ఆశ్వాసయ మృగేంద్రేహ యది దృష్టస్త్వయా నలః।
`సింహస్కంధో మహాబాహుః పద్మపత్రనిభేక్షణః ॥' 3-61-35(18186)
అథవాఽరణ్యనృపతే నలం యది న శంససి।
మాం ఖాదయ మృగశ్రేష్ఠ దుఃఖాదస్మాద్విమోచయ ॥ 3-61-36(18187)
శ్రుత్వాఽరణ్యే విలపితం మమైష మృగరాట్ స్వయం।
యాత్యేష మృష్టసలిలామాపగాం సాగరోపమాం ॥ 3-61-37(18188)
ఇమం శిలోచ్చయం పృచ్ఛే శృంగైర్బహుభిరుచ్ఛితైః।
విరాజితం దివస్పృగ్భిర్నైకవర్ణైర్మనోరమైః ॥ 3-61-38(18189)
నానాధాతుసమాకీర్ణం వివిధోపలభూషితం।
ఆస్యారణ్యస్య మహతః కేతుభూతమివోచ్ఛితం ॥ 3-61-39(18190)
సింహశార్దూలమాతంగవరాహర్క్షమృగాయుతం।
పతత్రిభిర్బహువిధైః సమంతాదనునాదితం ॥ 3-61-40(18191)
కింశుకాశోకబకులపున్నాగైరుపశోభితం।
[కర్ణికారధవప్లక్షైః సుపుష్పైరుపశోభితం ॥] 3-61-41(18192)
సరిద్భిః సవిహంగాభిః శిఖరైశ్చ సమాకులం।
`పృథివ్యా రుచిరాకారం చూడామణిమివ స్థితం'।
నిరిరాజమిమం తావత్పృచ్ఛామి నృపతిం ప్రతి ॥ 3-61-42(18193)
భగవన్నచలశ్రేష్ఠ దివ్యద్రశన విశ్రుత।
శరణ్య బహుకల్యాణ నమస్తేఽస్తు మహీధర ॥ 3-61-43(18194)
ప్రణమే త్వాఽభిగంయాహం రాజపుత్రీం నిబోధ మాం।
రాజస్నుషాం రాజభార్యాం దమయంతీతి విశ్రుతాం ॥ 3-61-44(18195)
రాజా విదర్భాధిపతిః పితా మమ మహారథః।
భీమో నామ క్షితిపతిశ్చాతుర్వర్ణ్యస్య రక్షితా ॥ 3-61-45(18196)
రాజసూయాశ్వమేధానాం క్రతూనాం దక్షిణావతాం।
ఆహర్తా పార్థివశ్రేష్ఠః పృథుచార్వంచితేక్షణః ॥ 3-61-46(18197)
బ్రహ్మణ్యః సాధువృత్తశ్చ సత్యవాగనసూయకః।
శీలవాన్వీర్యసంపన్నః పృథుశ్రీర్ధర్మవిచ్ఛుచిః ॥ 3-61-47(18198)
సంయగ్గోప్తా విదర్భాణాం నిర్జితారిగణః ప్రభుః।
తస్య మాం విద్ధి తనయాం భగవంస్త్వాముపస్థితాం ॥ 3-61-48(18199)
నిషధేషు మహారాజః శ్వశురో మే నరోత్తమః।
గృహీతనామా విఖ్యాతో వీరసేన ఇతి స్మ హ ॥ 3-61-49(18200)
తస్య రాజ్ఞః సుతో వీరః శ్రీమాన్సత్యపరాక్రమః।
క్రమప్రాప్తం పితుః స్వం యో రాజ్యం సమనుశాస్తి హ ॥ 3-61-50(18201)
నలో నామారిహా శ్యామః పుణ్యల్కో ఇతి శ్రుతః।
బ్రహ్మణ్యో వేదవిద్వాగ్మీ పుణ్యకృత్సోమపోఽగ్నిచిత్ ॥ 3-61-51(18202)
యష్టా దాతా చ యోద్ధా చ సంయక్చైవ ప్రశాసితా।
తస్య మామచలశ్రేష్ఠ విద్ధి భార్యామిహాగతాం ॥ 3-61-52(18203)
త్యక్తశ్రియం భర్తృహీనామనాథాం వ్యసనాన్వితాం।
అన్వేషమాణాం భర్తారం నలం నరవరోత్తమం ॥ 3-61-53(18204)
ఖముల్లిఖద్భిరేతైర్హి త్వయా శృంగశతైర్నృపః।
కచ్చిద్దృష్టోఽచలశ్రేష్ఠ వనేఽస్మిందారుణే నలః ॥ 3-61-54(18205)
విక్రాంతః సత్త్వవాన్వీరో భర్తా మమ మహాయశాః।
నిషధానామధిపతిః కచ్చిద్దృష్టస్త్వయా నలః ॥ 3-61-55(18206)
కం మీం విలపతీమేకాం పర్వతశ్రేష్ఠ విహ్వలాం।
గిరా నాశ్వాసయస్యద్యస్వాం సుతామివ దుఖితాం ॥ 3-61-56(18207)
వీర విక్రాంత ధర్మజ్ఞ సత్యసంధ మహీపతే।
యద్యస్యస్మిన్వనే రాజందర్శయాత్మానమాత్మనా ॥ 3-61-57(18208)
కదా సుస్నిగ్గంభీరాం జీమూతస్వనసన్నిభాం।
శ్రోష్యామి నైషధస్యాహం వాచం తామమృతోపమాం ॥ 3-61-58(18209)
వైదర్భ్యేహీతి విస్పష్టాం శుభాం రాజ్ఞో మహాత్మనః।
ఆత్మాభిధాయినీమృద్ధాం మమ శోకవినాశినీం ॥ 3-61-59(18210)
ఇతిసా తం గిరిశ్రేష్ఠముక్త్వా పార్థివనందినీ।
దమయంతీ తతో భూయో జగామ దిశముత్తరాం ॥ 3-61-60(18211)
సా గత్వా త్రీనహోరాత్రాందదర్శ పరమాంగనా।
తాపసారణ్యమతులం దివ్యకాననశోభితం ॥ 3-61-61(18212)
వసిష్ఠభృగ్వత్రిసమైస్తాపసైరుపశోభితం।
నియతైః సంయతాహారైర్దమశౌచసమన్వితైః ॥ 3-61-62(18213)
అబ్భక్షైర్వాయుభక్షైశ్చ పత్రాహారైస్తథైవ చ।
జితేంద్రియైర్మహాభాగైః స్వర్గమార్గదిదృక్షుభిః ॥ 3-61-63(18214)
వల్కలాజినసంవీతైర్మునిభిః సంయతేంద్రియైః।
తాపసాధ్యుషితం రంయం దదర్శాశ్రమమండలం ॥ 3-61-64(18215)
నానామృగగణైర్జుష్టం శాఖామృగగణాయుతం।
తాపసైః సముపేతం చ సా దృష్ట్వైవ సమాశ్వసత్ ॥ 3-61-65(18216)
సుభ్రూః సుకేశీ సుశ్రోణీ సుకుచా సుద్విజాననా।
వర్చస్వినీ సుప్రతిష్ఠా స్వసితాయతలోచనా ॥ 3-61-66(18217)
సా వివేశాశ్రమపదం వీరసేనసుతప్రియా।
యోషిద్రత్నం మహాభాగా దమయంతీ తపస్వినీ ॥ 3-61-67(18218)
సాఽభివాద్య తపోవృద్ధాన్వినయావనతా స్థితా।
స్వాగతం త ఇతిప్రోక్తా తైః సర్వైస్తాపసోత్తమైః ॥ 3-61-68(18219)
పూజాం చాస్యా యథాన్యాయం కృత్వా తత్రతపోధనాః।
ఆస్యతామిత్యథోచుస్తే బ్రూహి కిం కరవామహే ॥ 3-61-69(18220)
తానువాచ వరారోహా కచ్చిద్భగవతామిహ।
తపఃస్వగ్నిషు ధర్మేషు మృగపక్షిషు చానఘాః ॥ 3-61-70(18221)
కుశలం వో మహాభాగాః స్వధర్మాచరణేషు చ।
తైరుక్తా కుశలం భద్రే సర్వత్రేతి యశస్వినీ ॥ 3-61-71(18222)
బ్రూహి సర్వానవద్యాంగి కా త్వం కించ చికీర్షసి।
దృష్ట్వైవ తే పరంరూపం ద్యుతిం చ పరమామిహ ॥ 3-61-72(18223)
విస్మయో నః సముత్పన్నః సమాశ్వసిహి మా శుచః।
అస్యారణ్యస్య దేవీ త్వముతాహోఽస్య మహీభృతః।
అస్యాశ్చ నద్యాః కల్యాణి వద సత్యమనిందితే ॥ 3-61-73(18224)
సాఽబ్రవీత్తానృపీన్నాహమరణ్యస్యాస్య దేవతా।
న చాప్యస్య గిరర్విప్రా నైవ నద్యాశ్చ దేవతా ॥ 3-61-74(18225)
మానుషీం మాం విజానీత యూయం సర్వేతపోధనాః।
విస్తరేణాభిధాస్యామి తన్మే శృణుత సర్వశః ॥ 3-61-75(18226)
విదర్భేపు మహీపాలో భీమో నామ మహీపతిః।
తస్య మాం తనయాం సర్వే జానీత ద్విజసత్తమాః ॥ 3-61-76(18227)
నిపధాధిపతిర్ధీమాన్నలో నామ మహాయశాః।
వీరః సంగ్రామజిద్విద్వాన్మమ భర్తా విశాంపతిః ॥ 3-61-77(18228)
దేవతాభ్యర్చనపరో ద్విజాతిజనవత్సలః।
గోప్తా నిపధవంశస్య మహాతేజా మహాబలః ॥ 3-61-78(18229)
సత్యవాంధర్మవిత్ప్రాజ్ఞః సత్యసంధోఽరిమర్దనః।
బ్రహ్మణ్యో దైవతపరః శ్రీమాన్పరపురంజయః ॥ 3-61-79(18230)
నలో నామ నృపశ్రేష్ఠో దేవరాజసమద్యుతిః।
మమ భర్తా విశాలాక్షః పూర్ణేందువదనోఽరిహా ॥ 3-61-80(18231)
ఆహర్తా క్రతుముఖ్యానాం వేదవేదాంగపారగః।
సపత్నానాం మృధే హంతా రవిసోమసమప్రభః ॥ 3-61-81(18232)
స కైశ్చిన్నికృతిప్రజ్ఞైరనార్యైరకృతాత్మభిః।
ఆహృయ పృథివీపాలః సత్యధర్మపరాయణః।
దేవనేకుశలైర్జిహ్మైర్జితో రాజ్యం వసూని చ ॥ 3-61-82(18233)
తస్య మామవగచ్ఛధ్వం భార్యాం రాజర్పభస్య వై।
దమయంతీతి విఖ్యాతాం భర్తుర్దర్శనలాలసాం ॥ 3-61-83(18234)
సా వనాని గిరీంశ్చైవ సరాంసి సరితస్తథా।
పల్వలాని చ సర్వాణి తథాఽరణ్యాని సర్వశః ॥ 3-61-84(18235)
అన్వేపమాణఆ భర్తారం నలం రణవిశారదం।
మహాత్మానం కృతాస్త్రం చ విచరామీహ దుఃఖితా ॥ 3-61-85(18236)
కచ్చిద్భగవతాం రంయం తపోవనమిదం నృపః।
భవేత్ప్రాప్తో నలో నామ నిపధానాం జనాధిపః ॥ 3-61-86(18237)
యత్కృతేఽహమిదం దుఃఖం ప్రపన్నా భృశదారుణం।
వనం ప్రతియం ధోరం శార్దూలమృగసేవితం ॥ 3-61-87(18238)
యది కైశ్చిదహోరాత్రైర్న ద్రక్ష్యామి నలం నృపం।
ఆత్మానం శ్రేయసా యోక్ష్యే దేహస్యాస్య విమోక్షణాత్ ॥ 3-61-88(18239)
కోను మే జీవితేనార్థస్తమృతే పురుషర్షభం।
కథం భవిష్యాంయద్యాహం భర్తృశోకాభిపీడితా ॥ 3-61-89(18240)
తథా విలపతీమేకామరణ్యే భీమనందినీం।
దమయంతీమథోచుస్తే తాపసాః సత్యవాదినః ॥ 3-61-90(18241)
ఉదర్కస్తవ కల్యాణి కల్యాణో భవితా శుభే।
వయం పశ్యామ తపసా క్షిప్రం ద్రక్ష్యసి నైషధం ॥ 3-61-91(18242)
నిపధానామధిపతిం నలం రిపునిపాతినం।
భైమి ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠం ద్రక్ష్యసే విగతజ్వరం ॥ 3-61-92(18243)
విముక్తం సర్వపాపేభ్యః సర్వరత్నసమన్వితం।
తదేవ నగరం శ్రేష్ఠం ప్రశాసతమరిందమం ॥ 3-61-93(18244)
ద్విపతాం భయకర్తారం సుహృదాం శోకనాశనం।
పతిమేష్యసి కల్యాణి కల్యాణాభిజనం నృపం ॥ 3-61-94(18245)
ఏవముక్త్వా నలస్యేష్టాం మహిషీం పార్థివాత్మజాం।
అంతర్హితాస్తాపసాస్తే సాగ్నిహోత్రాశ్రమాస్తథా ॥ 3-61-95(18246)
సా దృష్ట్వా మహదాశ్చర్యం విస్మితా హ్యభవత్తదా।
దమయంత్యనవద్యాంగీ వీరసేననృపస్నుషా ॥ 3-61-96(18247)
`చింతయామాస వైదర్భీ కిమేతద్దృష్టవత్యహం' ॥ 3-61-97(18248)
కింను స్వప్నో మయా దృష్టః కోఽయంవిధిరిహాభవత్।
క్వను తే తాపసాః సర్వే క్వ తదాశ్రమమండలం ॥ 3-61-98(18249)
క్వ సా పుణ్యజలా రంయా నదీ ద్విజనిషేవితా।
క్వను తే హ నగా హృద్యాః ఫలపుష్పోపశోభితాః ॥ 3-61-99(18250)
`ఇత్యేవం నరశార్దూల విస్మితా కమలేక్షణా।'
ధ్యాత్వా చిరం భీమసుతా దమయంతీ శుచిస్మితా।
భర్తృశోకపరా దీనావివర్ణవదనాఽభవత్ ॥ 3-61-100(18251)
సా గత్వాఽథాపరాం భూమిం బాష్పసందిగ్ధయా గిరా।
విలలాపాశ్రుపూర్ణాక్షీ దృష్ట్వాఽశోకతరుం తతః ॥ 3-61-101(18252)
ఉపగంయ తరుశ్రేష్ఠమశోకం పుష్పితం వనే।
పల్లవాపీడితం హృద్యం విహంగైరనునాదితం ॥ 3-61-102(18253)
అహో బతాయమగమః శ్రీమానస్మిన్వనాంతరే।
ఆపీడైర్బహుభిర్భాతి శ్రీమాన్పర్వతరాడివ ॥ 3-61-103(18254)
విశోకాం కురు మాం క్షిప్రమశోక ప్రియదర్శన।
వీతశోకభయాబాధం కచ్చిత్త్వం దృష్టవాన్నృపం ॥ 3-61-104(18255)
నలం నామారిదమనం నమయంత్యాః ప్రియం పతిం।
నిమధానామధిపతిం దృష్టవానసి మే ప్రియం ॥ 3-61-105(18256)
ఏకవస్త్రార్ధసంవీతం సుకుమారతనుత్వచం।
వ్యసనేనార్దితం వీరమరణ్యమిదమాగతం ॥ 3-61-106(18257)
యథా విశోకా గచ్ఛేయమశోకనగ తత్కురు।
సత్యనామా భవాశోక మమ శోకవినాశనాత్ ॥ 3-61-107(18258)
ఏవంసాఽశోకవృత్తం తమార్తా వై పరిగంయ హ।
జగామ దారుణతరం దేశం భైమీ వరాంగనా ॥ 3-61-108(18259)
సా దదర్శ నాగాన్నైకాన్నైకాశ్చ సరితస్తథా।
నైకాంశ్చ పర్వతాన్రంయాన్నైకాంశ్చ మృగపక్షిణః ॥ 3-61-109(18260)
కందరాంశ్చ నితంబాంశ్చ నదీశ్చాద్భుతదర్శనాః।
దదర్శ తాన్భీమసుతా పతిమన్వేషతీ తదా ॥ 3-61-110(18261)
గత్వా ప్రకృష్టమధ్వానం దమయంతీ శుచిస్మితా।
దదర్శాథ మహాసార్థం హస్త్యశ్వరథసంకులం ॥ 3-61-111(18262)
ఉత్తరంతం నదీం రంయాం ప్రసన్నసలిలాం శుభాం।
సుశీతతోయాం విస్తీర్ణాం హ్రదినీం వేతసైర్వృతాం ॥ 3-61-112(18263)
ప్రోద్ధుష్టాం క్రౌంచకురరైశ్చక్రబాకోపకూజితాం।
కూర్మగ్రాహఝవాకీర్ణాం విపులద్వీపశోభితాం ॥ 3-61-113(18264)
సా దృష్ట్వైవ మహాసార్థం నలపత్నీ యశస్వినీ।
ఉపసర్ప్య వరారోహా జనమధ్యం వివేశ హ ॥ 3-61-114(18265)
ఉన్మత్తరూపా శోకార్తా తథా వస్త్రార్ధసంవృతా।
కృశా వివర్ణా మలినా పాంసుధ్వస్తశిరోరుహా ॥ 3-61-115(18266)
తాం దృష్ట్వా తత్రమనుజాః కేచిద్భీతాః ప్రదుద్రువుః।
కేచిచ్చింతాపరాస్తస్థుః కేచిత్తత్రవిచుక్రుశుః ॥ 3-61-116(18267)
ప్రహసంతి స్మ తాం కేచిదభ్యసూయంతి చాపరే।
కుర్వంత్యస్యాందయాంకేచిత్పప్రచ్ఛుశ్చాపి భారత ॥ 3-61-117(18268)
కాఽసి కస్యాసి కల్యాణి కిం వా మృగయసే వనే।
త్వాం దృష్ట్వా వ్యథితాః స్మేహ కచ్చిత్త్వమసిం మానుషీ ॥ 3-61-118(18269)
వద సత్యం వనస్యాస్య పర్వతస్యాథవా దిశః।
దేవతా త్వం హి కల్యాణి త్వాం వయం శరణం గతాః ॥ 3-61-119(18270)
యక్షీ వా రాక్షసీ వా త్వముతాహోసి సురాంగనా।
సర్వథాకురు నః స్వస్తి రక్ష చాస్మాననిందితే ॥ 3-61-120(18271)
యథాఽయంసర్వథా సార్థః క్షేమీ శీఘ్రమితో వ్రజేత్।
తథా విధత్స్వ కల్యాణి యథా శ్రేయో హి నో భవేత్ ॥ 3-61-121(18272)
తథోక్తా తేన సార్థేన దమయంతీ నృపాత్మజా।
ప్రత్యువాచ తతః సాధ్వీ భర్తృవ్యసనపీడితా ॥ 3-61-122(18273)
సార్తవాహం చ సార్థం చ జనా యే చాత్ర కేచన।
యువస్థవిరబాలాశ్ సార్థస్య చ పురోగమాః ॥ 3-61-123(18274)
మానుషీం మాం విజానీత మనుజాధిపతేః సుతాం।
నృపస్నుషాం రాజభార్యాం భర్తృదర్శనలాలసాం ॥ 3-61-124(18275)
విదర్భరాణ్మమ పితా భర్తా రాజా చ నైషధః।
నలోనామ మహాభాగస్తం మార్గాంయపరాజితం ॥ 3-61-125(18276)
యది జానీత నృపతిం క్షిప్రం శంసత మే ప్రియం।
నలం పురుషశార్దూలమమిత్రగణసూదనం ॥ 3-61-126(18277)
తామువాచానవద్యాంగీం సార్థస్య మహతః ప్రభుః।
సార్థవాహః శుచిర్నామ శృణు కల్యాణి మద్వచః ॥ 3-61-127(18278)
అహం సార్థస్య నేతా వై సార్థవాహః శుచిస్మితే।
మనుష్యం నలనామానం న పశ్యామి యశస్విని ॥ 3-61-128(18279)
కుంజరద్వీపిమహిషశార్దూలర్క్షమృగానపి।
పశ్యాంయస్మిన్వనే కృత్స్నే హ్యమనుష్యనిషేవితే ॥ 3-61-129(18280)
ఋతే త్వాం మానుషీం మర్త్యం న పశ్యామి మహావనే।
తథా నో యక్షరాడద్య మణిభద్రః ప్రసీదతు ॥ 3-61-130(18281)
సాఽబ్రవీద్వణిజః సర్వాన్సార్థవాహం చ తం తతః।
క్వను యాస్యతి సార్థోఽయమేతదాఖ్యాతుమర్హసి ॥ 3-61-131(18282)
సార్తవాహ ఉవాచ। 3-61-132x(1936)
సార్థోఽయం చేదిరాజస్య సుబాహోః సత్యదర్శినః।
క్షిప్రం జనపదం గంతా లాభాయ మనుజాత్మజే ॥ 3-61-132(18283)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి నలోపాఖ్యానపర్వణి ఏకషష్టితమోఽధ్యాయః ॥ 61 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-61-1 ప్రతిభయం భీషణం। ఝిల్లికా తీక్ష్ణశబ్దః పతంగవిశేషః ॥
3-61-47 బ్రహ్మణ్యః బ్రహ్మణి బ్రాహ్మణజాతౌ వేదే వైదికకర్మణి పరమాత్మని వా సాధుః ॥
3-61-66 సుద్విజాననా శోభనదంతయుక్తముఖీ। సుప్రతిష్ఠా సుజఘనా ॥
3-61-67 వీరసేనసుతస్య నలస్య ప్రియా ॥
3-61-82 సధూతైర్నికృతిప్రజ్ఞైరకల్యాణైర్నరాధమైరితి క. పాఠః ॥
3-61-88 శ్రేయసా మోక్షేణ యోక్ష్యే యోజయిష్యే।
యోగబలేన దేహే త్యక్త్వా మోక్షం ప్రాప్స్యే ఇత్యర్తః ॥
3-61-91 ఉదర్కః ఉత్తరకాలః ॥
3-61-102 పల్లవైః ఆపీడితం భూషితం ॥
3-61-103 అగమః వృక్షః। ఆపీడైః పుష్పఫలాదిరూపైరలంకారైః ॥
3-61-111 మహాసార్థం మహాంతం జనసమూహం ॥
3-61-114 వరారోహా విస్తీర్ణజఘనా ॥
3-61-115 పాంసుయుక్తాః ధ్వస్తాః ముక్తబంధాశ్చ శిరోరుహాః కేశా యస్యాః ॥
3-61-125 మార్గామి అన్వేషయామి ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.